Marija kiest het slechtst denkbare moment om haar man te vertellen dat ze wil scheiden. Eén dag later valt Rusland Oekraïne binnen. How to Divorce During the War is een droogkomische, messcherpe film over een huwelijk dat instort terwijl de wereld dat ook doet, en over de vraag hoeveel ruimte je eigen verdriet nog mag innemen als er een paar honderd kilometer verderop een oorlog begint.
Vilnius, februari 2022. Marija is begin dertig, verdient het geld en leidt de Litouwse tak van een troosteloos contentbureau. Haar man Vytas was ooit een veelbelovend filmregisseur, maar is inmiddels vooral thuisvader en besteedt zijn dagen aan het online bestellen van hippe mutsen. Na twaalf jaar is ze klaar. Ze zegt het hem in de auto, in een scène die zo pijnlijk lang doorgaat dat je bijna wegkijkt.
De volgende ochtend begint de invasie. En daarmee het echte ongemak: hoe scheid je fatsoenlijk wanneer iedereen om je heen nog maar over één ding praat?
Daar zitten meteen de scherpste grappen. Marija en Vytas zijn niet alleen bezig hun huwelijk te ontmantelen, ze zijn ook druk bezig te laten zíen hoe begaan ze zijn. Wie het luidst zijn solidariteit uitspreekt, wint. Bedrijven hangen billboards op om te tonen dat ze aan Oekraïne denken. En intussen, vertelde de regisseur, vroeg half Litouwen zich bij elke aankoop af: koop ik nu een broek, of doneer ik?
Hun dochtertje Dovilė zet ondertussen de televisie aan om naar de oorlog te kijken, om zichzelf te troosten na het nieuws van de scheiding. Blijkbaar kan oorlog vertrouwder aanvoelen dan ruzie in je eigen huis.
Aan de andere kant van het spectrum staan de ouders van Vytas, die zonder morren Russische televisie kijken en vinden dat de waarheid wel ergens in het midden zal liggen. Uitgerekend bij hen moet hij noodgedwongen intrekken.
Blaževičius filmt dit alles opvallend koel. Brede kaders, een stilstaande camera, nauwelijks close-ups. Je zit er niet bovenop, je kijkt ernaar. Dat is een bewuste keuze. “Ik wilde ruimte maken voor de kijker om na te denken over wat er gebeurt, en over wat hij zelf gedaan zou hebben,” zei hij op Sundance, waar de film de regieprijs won. Melodrama krijg je hier dus niet. Wat je ervoor terugkrijgt is iets ongemakkelijkers: alle ruimte om je eigen gedrag te herkennen.
Halverwege kantelt er van alles. Wie in dit huwelijk gelijk heeft, staat dan opeens een stuk minder vast dan je aan het begin dacht.
How to Divorce During the War is grappig op de manier waarop je lacht om iets waar je je meteen daarna ongemakkelijk bij voelt. Want de vraag die eronder ligt, krijg je liever niet gesteld: hoe leid je een comfortabel leven terwijl je precies weet wat er verderop gebeurt?
